Vai al contenuto

CKE Matura (Poland) Fizyka

Matura Poland · CKEFizyka43 appunti in 11 cartelle, 153 KB

43 note di ripasso per CKE Matura Poland Fizyka, create da cookie, in 11 sezioni che seguono gli argomenti del corso.

Notes for the CKE Matura physics exam at extended level (Formuła 2023), in folders for the eleven content areas in the order of the informator, with one note per topic. Worked examples use their own numbers, and the physical constants used are stated. Delete any folder your course leaves out once the notes are yours.

Contenuto

La prima nota

Metody i obliczenia fizyczne / Jednostki i wielkości SI

Każda wielkość fizyczna to liczba razem z jednostką. Wynik bez jednostki nie mówi nic, a wynik z niewłaściwą jednostką bywa zupełnie błędny, więc przed rachunkiem warto ustalić, w jakich jednostkach są dane. Układ SI opiera się na siedmiu wielkościach podstawowych, z których na maturze najczęściej pojawiają się cztery: długość w metrach (m), masa w kilogramach (kg), czas w sekundach (s) i natężenie prądu w amperach (A). Temperaturę mierzy się w kelwinach (K), a liczność materii w molach (mol).

Wielkości podstawowe i ich wzorce

Metr jest drogą, jaką przebywa światło w próżni w czasie 1/299 792 458 s. Sekunda jest czasem równym 9 192 631 770 okresom promieniowania odpowiadającego przejściu między dwoma poziomami nadsubtelnymi atomu cezu-133. Kilogram wyznacza stała Plancka. Nie trzeba znać tych definicji na pamięć, ale warto wiedzieć, że każda jednostka podstawowa ma wzorzec, a jednostki pochodne składa się z nich.

Przedrostki

Przedrostki zmieniają rząd wielkości. Najczęściej spotyka się je w zadaniach:

PrzedrostekSymbolMnożnik
kilok10310^{3}
megaM10610^{6}
gigaG10910^{9}
milim10−310^{-3}
mikroμ\mu10−610^{-6}
nanon10−910^{-9}
pikop10−1210^{-12}

Zamiana jednostek polega na mnożeniu przez odpowiednią potęgę dziesięciu, a nie na dopisywaniu zer. Na przykład 1 cm2=10−4 m21\ \mathrm{cm^2} = 10^{-4}\ \mathrm{m^2}, bo centymetr to 10−210^{-2} m, więc powierzchnia jest iloczynem dwóch takich odcinków. Częsty błąd polega na przyjęciu, że 1 cm2=10−2 m21\ \mathrm{cm^2}=10^{-2}\ \mathrm{m^2}.

Mamy 1 mm3=10−9 m31\ \mathrm{mm^3} = 10^{-9}\ \mathrm{m^3}, a 1 dm3=1 l=10−3 m31\ \mathrm{dm^3} = 1\ \mathrm{l} = 10^{-3}\ \mathrm{m^3}. Objętość 2,5 litra to więc 2,5⋅10−3 m32{,}5 \cdot 10^{-3}\ \mathrm{m^3}.

Jednostki pochodne

Jednostki pochodne są złożone z podstawowych. Najważniejsze dla fizyki na poziomie rozszerzonym:

1 N=1 kg⋅m/s21 J=1 N⋅m=1 kg⋅m2/s21 W=1 J/s1 Pa=1 N/m21 Hz=1 s−11 C=1 A⋅s1 V=1 J/C1 Ω=1 V/A \begin{aligned} 1\ \mathrm{N} &= 1\ \mathrm{kg \cdot m/s^2} \\ 1\ \mathrm{J} &= 1\ \mathrm{N \cdot m} = 1\ \mathrm{kg \cdot m^2/s^2} \\ 1\ \mathrm{W} &= 1\ \mathrm{J/s} \\ 1\ \mathrm{Pa} &= 1\ \mathrm{N/m^2} \\ 1\ \mathrm{Hz} &= 1\ \mathrm{s^{-1}} \\ 1\ \mathrm{C} &= 1\ \mathrm{A \cdot s} \\ 1\ \mathrm{V} &= 1\ \mathrm{J/C} \\ 1\ \Omega &= 1\ \mathrm{V/A} \end{aligned}

Niuton jest więc siłą, która nadaje masie jednego kilograma przyspieszenie jednego metra na sekundę do kwadratu. Dżul jest pracą wykonaną przez siłę jednego niutona na drodze jednego metra. Wat to dżul na sekundę.

Energię w mikroskali wygodnie wyrażać w elektronowoltach. Jeden elektronowolt to energia, jaką zyskuje elektron przy przejściu przez różnicę potencjałów 1 V:

1 eV=1,602⋅10−19 J 1\ \mathrm{eV} = 1{,}602 \cdot 10^{-19}\ \mathrm{J}

Przykład. Foton ma energię 3,2⋅10−19 J3{,}2 \cdot 10^{-19}\ \mathrm{J}. Wyrażona w elektronowoltach energia to 3,2⋅10−191,602⋅10−19≈2,0 eV\dfrac{3{,}2 \cdot 10^{-19}}{1{,}602 \cdot 10^{-19}} \approx 2{,}0\ \mathrm{eV}.

Analiza wymiarowa

Każdy wzór musi być poprawny wymiarowo: po obu stronach znaku równości muszą stać te same jednostki podstawowe. Sprawdzenie wymiaru pozwala wykryć błąd w przekształceniu, zanim pojawi się liczba. Energia kinetyczna wyraża się wzorem

Ek=12mv2 E_k = \frac{1}{2} m v^2

Po podstawieniu jednostek dostajemy kg⋅(m/s)2=kg⋅m2/s2\mathrm{kg \cdot (m/s)^2 = kg \cdot m^2/s^2}, czyli dżule. Wzór jest więc zgodny wymiarowo. Liczba 12\tfrac{1}{2} jest bezwymiarowa i nie wpływa na jednostkę.

Analiza wymiarowa wykrywa błędy w jednostkach, ale nie błędy w liczbach. Wzór Ek=mvE_k = m v łatwo odrzucić, bo daje kilogramy razy metry na sekundę, czyli niutonosekundy, a nie dżule. Wzór Ek=mv2E_k = m v^2 bez czynnika 12\tfrac{1}{2} przeszedłby taki test bez zarzutu, więc wynik zawsze warto oszacować rzędem wielkości.

Przykład. Ciało o masie m=2,5 kgm = 2{,}5\ \mathrm{kg} porusza się z prędkością v=4 m/sv = 4\ \mathrm{m/s}. Wtedy

Ek=12⋅2,5 kg⋅(4 m/s)2=1,25⋅16 J=20 J E_k = \frac{1}{2} \cdot 2{,}5\ \mathrm{kg} \cdot (4\ \mathrm{m/s})^2 = 1{,}25 \cdot 16\ \mathrm{J} = 20\ \mathrm{J}

Rząd wielkości 10 J do 100 J zgadza się z tym, czego można się spodziewać po ciele o masie kilograma w ruchu z prędkością kilku metrów na sekundę.

Zamiana jednostek w rachunku

Lepiej przeliczyć wszystkie dane na jednostki podstawowe przed podstawieniem do wzoru. Przy gęstości 2,7 g/cm³ wynosi ona 2,7⋅103 kg/m32{,}7 \cdot 10^{3}\ \mathrm{kg/m^3}, bo gram to 10−310^{-3} kg, a centymetr sześcienny to 10−610^{-6} m³. Liczbowo daje to 10−3 kg10−6 m3=103 kg/m3\dfrac{10^{-3}\ \mathrm{kg}}{10^{-6}\ \mathrm{m^3}} = 10^{3}\ \mathrm{kg/m^3}.

Temperatury w kelwinach są kluczowe w wzorach na gaz doskonały. Różnica temperatur w stopniach Celsjusza i kelwinach jest jednakowa, ale temperatura bezwzględna w kelwinach to T=t+273,15T = t + 273{,}15. Mnożenie przez temperaturę w stopniach Celsjusza daje wynik niepoprawny.

E altri 42: aprine uno qualsiasi dall’elenco qui sopra.

Valutazioni

Non ci sono ancora recensioni scritte. Aggiungi queste note alle tue e potrai essere il primo a lasciarne una.