Przejdź do treści

CKE Matura (Poland) Biologia

Matura Poland · CKEBiologia20 notatek w 8 folderach, 62 KB

20 notatek do nauki dla CKE Matura Poland Biologia, utworzonych przez cookie, w 8 sekcjach zgodnych z tematami kursu.

Notes for the CKE Matura in biology at extended level (Formuła 2023), in folders for the eight content areas of the Informator's specification, with one note per topic. Delete any folder your course leaves out once the notes are yours.

Co zawiera

Pierwsza notatka

Chemizm życia i komórka / Składniki nieorganiczne i węglowodany

Komórki są zbudowane z kilkudziesięciu pierwiastków, ale większość masy stanowi zaledwie kilka z nich. Węgiel, wodór, tlen, azot, fosfor i siarka tworzą związki organiczne, dlatego nazywa się je pierwiastkami biogennymi. Węgiel jest szkieletem tych związków, ponieważ jego atomy łączą się ze sobą w długie łańcuchy i pierścienie. Pozostałe makroelementy, czyli potas, wapń, magnez, sód i chlor, występują w komórce głównie w postaci jonów.

Woda

Woda stanowi zwykle około 70 procent masy komórki i jest najważniejszym składnikiem nieorganicznym. Cząsteczka wody jest polarna, więc przyciąga inne cząsteczki polarne i jony, a sama tworzy wiązania wodorowe z sąsiednimi cząsteczkami wody. Z tego wynikają jej właściwości:

  • rozpuszcza substancje polarne, takie jak cukry, aminokwasy i jony, dlatego reakcje chemiczne w komórce zachodzą w roztworze wodnym;
  • ma duże ciepło właściwe, więc temperatura organizmu zmienia się wolniej niż temperatura otoczenia;
  • ma duże ciepło parowania, dlatego odparowanie wody chłodzi organizm, na przykład podczas pocenia się;
  • lód ma mniejszą gęstość niż woda w stanie ciekłym, więc pokrywa zbiornika zamarza od góry, a woda pod nią pozostaje ciekła.

Sole mineralne

Jony mineralne pełnią w organizmie bardzo różne funkcje. Warto znać przede wszystkim te, które łatwo przypisać do konkretnego procesu.

Pierwiastek lub jonRola w organizmie
Na+^+ i K+^+różnica ich stężeń po obu stronach błony wytwarza potencjał błonowy i umożliwia przewodzenie impulsów nerwowych
Ca2+^{2+}skurcz mięśni, krzepnięcie krwi, sygnalizacja w komórce
Feelement hemoglobiny, która przenosi tlen
Mgelement cząsteczki chlorofilu
Pelement ATP, nukleotydów i fosfolipidów
Nelement białek i zasad azotowych kwasów nukleinowych

Węglowodany

Węglowodany dzielą się według liczby cząsteczek, z których są zbudowane.

Monosacharydy, czyli cukry proste, to przede wszystkim glukoza, fruktoza i galaktoza, o wzorze CX6HX12OX6\ce{C6H12O6}. Rybozа i deoksyrybozа wchodzą w skład nukleotydów. Glukoza jest podstawowym źródłem energii dla większości komórek.

Disacharydy powstają z dwóch monosacharydów połączonych wiązaniem glikozydowym, przy czym przy każdym połączeniu odłącza się cząsteczka wody. Sacharoza zbudowana jest z glukozy i fruktozy, laktoza z glukozy i galaktozy, a maltoza z dwóch cząsteczek glukozy. Hydroliza, czyli rozłożenie cząsteczki z udziałem wody, odwraca tę reakcję.

Polisacharydy to długie łańcuchy monosacharydów. Skrobia jest zapasowym węglowodanem roślin, a glikogen zapasowym węglowodanem zwierząt, magazynowanym głównie w wątrobie i mięśniach. Celuloza, zbudowana z cząsteczek β-glukozy, tworzy ścianę komórkową roślin. Chityna, również długi łańcuch, buduje szkielet zewnętrzny stawonogów i ścianę komórkową grzybów. Skrobia i glikogen są zbudowane z α-glukozy, dlatego organizm może je rozkładać, a celuloza, z β-glukozy, już nie.

Przykład obliczeniowy. Maltoza ma masę molową 342 g mol−1342\ \mathrm{g\,mol^{-1}}, a glukoza 180 g mol−1180\ \mathrm{g\,mol^{-1}}. Podczas hydrolizy jedna cząsteczka maltozy przyjmuje jedną cząsteczkę wody i daje dwie cząsteczki glukozy:

CX12HX22OX11+HX2O→2 CX6HX12OX6 \ce{C12H22O11 + H2O -> 2 C6H12O6}

Z 34,234{,}2 g maltozy, czyli 0,10{,}1 mola, powstanie więc 0,20{,}2 mola glukozy, a to jest 36,036{,}0 g. Różnica 1,81{,}8 g to masa dodanej wody, co zgadza się z zasadą zachowania masy.

I jeszcze 19: otwórz dowolne z nich z powyższej listy.

Opinie

Nie ma jeszcze pisemnych opinii. Dodaj te notatki do swoich, a możesz być pierwszą osobą, która doda opinię.