콘텐츠로 건너뛰기

CKE Matura (Poland) Wiedza o społeczeństwie

Matura Poland · CKEWiedza o społeczeństwie노트 20개, 폴더 10개, 78 KB

cookie가 만든 CKE Matura Poland Wiedza o społeczeństwie 복습 노트 20개예요. 과정의 주제에 따라 10개 섹션으로 구성돼요.

Notes for the CKE Matura in Wiedza o społeczeństwie at extended level (Formuła 2023), in Polish, in folders for the fifteen content areas of the Informator in their order, and then by topic. Constitutional articles are cited by number. Follows the CKE Informator for liceum from 2025/2026 and technikum from 2026/2027. Delete any folder you do not need once the notes are yours.

포함된 내용

첫 번째 노트

Człowiek i dobro wspólne / Koncepcje człowieka w naukach społecznych

Pytanie o to, czym jest człowiek, stanowi punkt wyjścia wielu teorii społecznych. Odpowiedź na nie decyduje o tym, czy zachowania ludzi tłumaczy się przede wszystkim ich wolnym wyborem, czy raczej warunkami, w jakich żyją.

Człowiek jako istota społeczna

Arystoteles określił człowieka jako istotę społeczną (zoon politikon), która z natury żyje we wspólnocie. Według niego człowiek nie może w pełni rozwinąć swoich zdolności poza polis, ponieważ dopiero we wspólnocie uczy się mowy, moralności i sprawiedliwości. Ta koncepcja stała się fundamentem myślenia o państwie jako naturalnym środowisku człowieka, a nie tworem sztucznym.

Inne ujęcie przedstawił Thomas Hobbes. W stanie natury, czyli w hipotetycznym świecie bez państwa i praw, ludzie według niego pozostają w ciągłym konflikcie, bo każdy dąży do własnej korzyści, a każdy jest zdolny do przemocy. Dopiero zawarcie umowy, w której jednostki oddają część swojej wolności władcy, przerywa tę wojnę wszystkich przeciw wszystkim. Hobbes uzasadniał w ten sposób silną władzę państwową.

Jean-Jacques Rousseau widział człowieka w stanie natury jako istotę dobrą, którą dopiero cywilizacja i własność prywatna zepsuły. Jego krytyka nierówności i sztucznych potrzeb miała duży wpływ na późniejszą myśl demokratyczną i na przekonanie, że prawowitą władzę daje wola ludu.

Człowiek jako działający podmiot

Max Weber zaproponował ujęcie, w którym punktem wyjścia jest działanie jednostki nadające sens jej zachowaniu. Wyróżnił cztery typy działania społecznego:

Typ działaniaNa czym polega
Celowo-racjonalneCel i środki dobiera się rachunkiem skutków, np. przy wyborze najtańszej drogi do celu
Wartościowo-racjonalneDziałanie wynika z przekonania o wartości samej w sobie, np. religijnej lub moralnej
AfektywneDziałanie wynika z emocji, np. gniewu lub entuzjazmu
TradycyjneDziałanie wynika z utrwalonego zwyczaju

Weber podkreślał, że zrozumienie zjawiska społecznego wymaga poznania sensu, jaki nadają mu sami uczestnicy. Ta metoda, zwana rozumieniem, różni się od przyrodniczego opisu przyczyn.

Człowiek jako część całości

Émile Durkheim przyjął odwrotny punkt widzenia. Za podstawowy przedmiot socjologii uznał fakt społeczny, czyli sposób działania, myślenia lub odczuwania, który istnieje poza jednostką i wywiera na nią przymus. Język, prawo czy zwyczaje nie zależą od tego, czy konkretna osoba je akceptuje. Durkheim wprowadził też pojęcie anomii, czyli stanu, w którym normy tracą moc, a ludzie nie wiedzą, czego od nich oczekiwać. Anomia pojawia się, gdy szybkie zmiany społeczne osłabiają dawne więzi.

Charles Horton Cooley opisał z kolei, jak jednostka kształtuje obraz siebie. Nazwał to lustrzanym ja: wyobrażamy sobie, jak nas widzą inni, i na tej podstawie oceniamy samych siebie. George Herbert Mead rozróżnił w jaźni część spontaniczną, zwaną I, oraz społeczną, zwaną Me, czyli przyjęte postawy innych ludzi.

Rola i status

Dwa pojęcia pozwalają opisać miejsce człowieka w grupie. Status to pozycja zajmowana w strukturze społecznej, na przykład ojca, nauczyciela czy członka zarządu. Rola to zespół oczekiwań i zachowań związanych z daną pozycją. Ta sama osoba zajmuje wiele statusów jednocześnie i gra wiele ról, co bywa źródłem napięć, gdy wymagania dwóch ról się wykluczają.

Erving Goffman porównał życie społeczne do przedstawienia teatralnego. Ludzie odgrywają role przed innymi, zarządzają wrażeniem, jakie wywierają, i korzystają z zaplecza, gdzie mogą zdjąć maskę. Ujęcie to pokazuje, że tożsamość społeczna powstaje w interakcji, a nie tylko w głowie jednostki.

Co z tych ujęć wynika

Koncepcje różnią się przede wszystkim tym, jaką rolę przypisują wolności wyboru i jaką przymusowi struktury. Arystoteles i Durkheim podkreślają znaczenie wspólnoty, Hobbes uzasadnia władzę państwa, a Weber i Cooley zaczynają od jednostki. W praktyce żadne z tych ujęć nie wyjaśnia wszystkiego, dlatego współczesna socjologia łączy je, pytając, jak działania jednostek tworzą struktury i jak struktury kształtują działania.

그 밖에 19개 더 있어요. 위 목록에서 원하는 항목을 열어 보세요.

평가

아직 작성된 후기가 없어요. 이 노트를 내 노트에 추가하면 가장 먼저 후기를 남길 수 있어요.